خرید و فروش محصولات پالایشگاهی

محصولات پالایشگاهی در دسته فرآورده‌های نفتی قرار دارند که به منظور تولید انواع سوخت و مواد اولیه صنایع مختلف کاربرد دارند. خرید و فروش محصولات پالایشگاهی بخش مهمی از اقتصاد را دربرمی‌گیرد؛ چراکه بسیاری از صنایع برای تولید محصولات مختلف به خرید و فروش مواد پتروشیمی و پالایشگاهی نیاز اساسی دارند. فرآورده‌های نفتی اغلب با روش‌های خاص از جمله تقطیر نفت خام در پالایشگاه‌ها به‌دست می‌آیند. این محصولات از هیدروکربن‌های طبیعی که هرکدام دارای وزن‌های مولکولی مختلفی هستند، تشکیل شده‌اند؛ به‌همین دلیل شاهد کاربردهای متنوع و درعین حال منحصربه فرد آن‌ها در صنایع مختلف در سامانه دریچه تجارت هستیم. برای آشنایی با مهم‌ترین فرآورده‌های پالایشگاهی و کاربرد آن‌ها، با ادامه مطلب همراه شوید.

فراورده های پالایشگاهی چیست

همان‌طور که اشاره شد، انواع محصولات پالایشگاهی طی فرآیندهای خاص و ویژه که برروی نفت خام انجام می‌شود، به‌دست می‌آیند. به این شکل که، پس از استخراج نفت خام از دل زمین، آن را به پالایشگاه‌ها منتقل می‌کنند و قسمت‌های مختلف آن را برای تولید فرآورده‌های نفتی متنوع از یکدیگر جدا می‌کنند. به‌عبارت دیگر، هر بخش از ترکیبات نفت خام برای تولید محصول پالایشگاهی خاصی، مناسب است. در نگاهی دیگر می‌توان گفت که فرآورده‌های پالایشگاهی از مشتقات نفتی برج تقطیر محسوب می‌شوند که اصلی‌ترین آن‌ها به شرح زیر هستند:

• گاز: درست است که گاز به‌تنهایی و به‌طور طبیعی در زمین یافت می‌شود؛ اما اغلب، این محصول سوختی در نتیجه تجزیه نفت خام و پالایش آن حاصل می‌شود.
• بنزین: از اصلی‌ترین محصولات پالایشگاهی می‌توان به بنزین اشاره کرد که از پالایش نفت به‌دست می‌آید. این محصول با رونق صنعت خودروسازی اهمیت دوچندانی پیدا کرد؛ تا جایی که امروزه به مهم‌ترین و اصلی‌ترین فرآورده‌های نفتی تبدیل شده است.
• نفت سفید: نفت سفید از دیگر محصولاتی است که از پالایش نفت حاصل می‌شود. اصلی‌ترین ویژگی‌های این محصول پالایشگاهی می‌توان به بی‌رنگ بودن و وزن سنگین آن نسبت به بنزین اشاره کرد.
• روغ های روان کننده: برای روان‌کاری قطعات و اجزای ماشین‌آلات از روغن‌های روان‌کننده استفاده می‌شود. این محصول پالایشگاهی با کاربردهای گسترده در زندگی روزمره و همچنین صنایع روبه‌رو است که در جلوگیری از اصطکاک، فرسایش و همچنین فرسوده‌شدن ماشین‌آلات و قطعات وابسته به آن، نقش مهمی ایفا می‌کند.
• قیر: از دیگر مهم‌ترین محصولات که در بازار خرید و فروش محصولات پالایشگاهی حضور پررنگی دارد، قیر است. این ماده سیاه‌رنگ در زمان پالایش نفت خام تولید می‌شود که برحسب کاربرد، دارای درجات مختلفی از نرم تا سفت است.

منابع خرید محصولات پالایشگاهی

خرید و فروش محصولات پالایشگاهی را می‌توان به دو روش مستقیم و غیرمستقیم تفکیک و بررسی کرد. در روش مستقیم، محصولات مختلف پالایشگاهی به‌عنوان مواد اولیه در تولیدات صنایع مختلف مانند صنعت دارویی، تولید لوازم آرایشی و یا صنعت تولید پلاستیک و... استفاده می‌شود. در این شرایط، خرید و فروش این محصولات میان تامین‌کنندگان و خریداران به روش مستقیم صورت می‌گیرد. به‌عبارت دیگر، صاحبان صنایع، نیازهای اساسی خود را به‌عنوان کالای فیزیکی از کسانی که در حوزه تامین و فروش فرآورده‌های نفتی فعالیت دارند، خریداری می‌کنند.

در روش غیرمستقیم خرید محصولات متنوع پالایشگاهی، هیچ کالای فیزیکی ردوبدل نمی‌شود؛ بلکه از آن‌ها به‌منظور سرمایه‌گذاری استفاده می‌شود. به‌عبارت دیگر، خریداران می‌توانند مطابق با قوانین وضع‌شده و شرایط موجود برروی نفت خام و فرآورده‌های مختلف آن سرمایه‌گذاری کنند. در این شرایط، فقط سهام این محصولات خریداری می‌شود و خبری از حضور کالای فیزیکی در معاملات نیست.

کاربرد های فرآورده های پالایشگاهی

همان‌طور که اشاره شد، حضور پررنگ محصولات پالایشگاهی به‌عنوان مواد پایه و اولیه در بسیاری از صنایع قابل مشاهده است. این درحالی است که نمی‌توان از کاربرد گسترده این محصولات در زندگی روزمره غافل شد. به‌طور کلی، کاربرد فرآورده‌های پالایشگاهی بخش قابل‌توجهی از نیازهای روزمره و اساسی را دربرمی‌گیرد که اصلی‌ترین و رایج‌ترین آن‌ها به شرح زیر است:

1. حمل و نقل:

بیش از دو سوم از سوخت‌های موردنیاز برای صنعت حمل‌ونقل از مشتقات نفتی به‌دست می‌آید. به‌عنوان مثال:

• از بنزین برای تامین سوخت موتورسیکلت‌ها، قایق‌ها، اتومبیل‌ها و همچنین کامیون‌های سبک استفاده می‌شود.
• گازوئیل برای تامین سوخت اتوبوس‌ها، قطارها، کامیون‌ها و ... کاربرد دارد.
  

2. تولید برق:

از دیگر کاربردهای اساسی محصولات پالایشگاهی می‌توان به نقش کلیدی آن‌ها در تولید برق اشاره کرد. به‌عبارت دیگر، از گاز و نفت به‌عنوان سوخت توربین‌ها برای تولید برق استفاده می‌شود.

3. روان کننده ها:

از دیگر اصلی‌ترین فرآورده‌های پالایشگاهی می‌توان به روان‌کننده‌ها اشاره کرد که به‌طور گسترده‌ای مورداستفاده قرار می‌گیرد. از آنجایی که تمام صنایع برای پیشبرد تولیدات خود به استفاده از انواع ماشین‌آلات، تجهیزات و ماشین‌ها تکیه دارند، لزوم استفاده از روان‌کننده‌ها نیز دوچندان می‌شود. این مواد در کاهش اصطکاک و آسیب ناشی از استفاده مداوم از ماشین‌آلات نقش مهمی برعهده دارند. این درحالی است که از انواع مختلف روان‌کننده در معاینات پزشکی، پخت‌وپز و اولتراسوند و... نیز استفاده فراوانی می‌شود.

4. کاربرد های دارویی

در ساخت انواع کرم‌ها، داروهای موضعی و حتی لوازم آرایشی از فرآورده‌های پالایشگاهی استفاده می‌شود. روغن معدنی از جمله محصولات پالایشگاهی است که در صنعت تولید دارو و همچنین ساخت لوازم آرایشی کاربرد متنوع و وسیعی دارد. جالب است بدانید که اساس تولید اکثر داروها بر پایه مولکول‌های آلی ساده است که تامین آن‌ها اغلب از طریق محصولات جانبی نفت صورت می‌گیرد.

5. کشاورزی:

آمونیاک یکی از مهم‌ترین فرآورده‌های نفتی است که به‌عنوان منبع اصلی نیتروژن در تولید کودهای کشاورزی کاربرد دارد. همچنین در تولید انواع آفت‌کش‌ها نیز از مشتقات نفتی استفاده می‌شود. این درحالی است که تمام ماشین‌آلات کشاورزی به سوخت‌هایی که در دسته فرآورده‌های پالایشگاهی قرار دارند، نیازمند هستند. به این شکل می‌توان گفت که در صنعت کشاورزی با کاربردهای متنوع و مهمی از انواع محصولات مختلف پالایشگاهی روبه‌رو هستیم.

6. صنایع شیمیایی:

در بازار خرید و فروش محصولات پالایشگاهی تقاضای زیاد انواع صنایع شیمیایی به‌منظور تامین مواد اولیه و پایه برای تولید محصولات مختلف غیرقابل انکار است. همان‌طور که اشاره شد، با پالایش نفت خام شاهد تولید انواع محصولات متنوعی هستیم که هرکدام از آن‌ها بخشی از نیازهای اساسی و کلیدی صنایع را تامین می‌کنند. فرآورده‌های متنوع پالایشگاهی در تولید انواع محصولات حضور پررنگی دارند، از جمله:

• الیاف مصنوعی
•  لاستیک مصنوعی
•  نایلون
• پلاستیک
• حشره‌کش‌ها
• عطرها
• رنگ‌ها
• گریس

7. مصارف خانگی:

در بررسی کاربردهای گسترده فرآورده‌های پالایشگاهی نمی‌توان از حضور آن‌ها در مصارف مختلف خانگی غافل شد. تولید بسیاری از محصولات خانگی به لطف محصولات متنوع و مهم پالایشگاهی امکان‌پذیر شده است، مانند:

• انواع مواد شوینده
• وازلین
• موم
• پخت‌و‌پز
• روشنایی
  

قیمت محصولات پالایشگاهی

در خرید و فروش محصولات پالایشگاهی اصلی‌ترین و مهم‌ترین فاکتور، قیمت این محصولات است. عوامل مختلفی در تعیین قیمت فرآورده‌های پالایشگاهی دخیل هستند. تاثیر این عوامل و فاکتورها به‌قدری مهم و موثر است که شاهد نوسانات زیاد دوره‌ای در قیمت آن‌ها هستیم. تاجایی که نیاز است برای استعلام قیمت انواع محصولات مختلف پالایشگاهی به‌صورت ساعتی و یا لحظه‌ای اقدام کنید. برخی از مولفه‌های تاثیرگذار در قیمت‌گذاری محصولات متنوع پالایشگاهی به شرح زیر است:

• نوسانات قیمت نفت
• بهای دلار
• بهای نفتا
• میزان تقاضای واحدهای تولیدی و صنعتی
• روند تقاضای محصولات پالایشگاهی در بازار بورس
• شرایط صادرات مواد پالایشگاهی
  

انواع پالایشگاه نفت و گاز و روش های پالایش

پالایش نفت و گاز و تبدیل آن به محصولات پالایشگاهی مختلف طی فرآیندهایی صورت می‌گیرد که با تغییرات شیمیایی و فیزیکی مختلف همراه است. به این شکل، نفت خام که در واقع محصول ورودی پالایشگاه به‌شمار می‌رود به فرآورده‌های پالایشگاهی و محصولات خروجی تبدیل می‌شود. در واقع می‌توان گفت که هدف اصلی از پالایش نفت و گاز، تبدیل مواد طبیعی و اولیه غیرقابل استفاده به محصولات پرمصرف و کاربردی است که بسیاری از نیازهای اولیه و اساسی صنایع مختلف را تامین می‌کنند. از آنجایی که خروجی پالایش نفت و گاز شامل محصولات متنوع و درعین حال متفاوتی است؛ بنابراین فرآیند تبدیل آن‌ها در پالایشگاهی مختلفی صورت می‌گیرد. انواع مختلف پالایشگاه‌ها براساس نوع مواد تولیدی و ساختار عبارت است از:

• پالایشگاه‌های سوخت: این نوع پالایشگاه در واقع متداول‌ترین نوع پالایشگاه محسوب می‌شود که برای تولید انواع سوخت‌های رایج مانند بنزین، گاز، گاز مایع، نفت سفید، گازوئیل و ...فعالیت دارند.
• پالایشگاه‌های روغن‌ساز: محصولات تولیدی این نوع پالایشگاه شامل انواع روان‌کننده‌های سبک و سنگین، قیرها، روغن‌ها و ... است.
• پالایشگاه‌های پتروشیمیایی: در این واحدهای پالایشگاهی نیز در کنار تولید فرآورده‌های مختلف سوختی، مواد اولیه موردنیاز واحدهای پتروشیمی مانند اتیلن، آروماتیک‌ها، بوتادین و... تولید می‌شود.

مراحل و روش های پالایش نفت و گاز

همان‌طور که اشاره شد، برای تولید محصولات پالایشگاهی، فرآیندهای شیمیایی و فیزیکی خاص و ویژه‌ای صورت می‌گیرد که به‌منظور تغییر یا بهبود خواص نفت و گاز انجام می‌شود. اصلی‌ترین روش‌ها و مراحل پالایش نفت و گاز به شرح زیر است:

مرحله تصفیه با فرآیند نمک‌زدایی :

تصفیه نفت خام در واقع ابتدایی‌ترین مرحله در پالایشگاه محسوب می‌شود که فرآیند نمک‌زدایی اصلی‌ترین روش انجام آن است. در نفت خام مقادیر قابل‌توجهی از نمک‌های معدنی، گل حفاری، شن و... وجود دارد که وجود آن‌ها باعث بروز مشکلاتی در برج تقطیر خواهد شد. این مواد با روش‌های مهندسی به‌ویژه روش شستشو با آب، از نفت خام جدا می‌شوند.

مرحله تقطیر اتمسفری:

در این مرحله، پنج محصول اصلی نفت خام شامل نفتا، گاز، نفت گاز سنگین، نفت گاز سبک و کروزن از نفت خام جدا می‌شوند.

مرحله تقطیر خلا:

این فرآیند به‌منظور حذف باقیمانده اجزای سنگین صورت می‌گیرد. اصلی‌ترین خروجی این فرآیند شامل نفت گاز سنگین و نفت گاز سبک است.

مرحله کراکینگ حرارتی:

کراکینگ حرارتی در واقع جزو مراحل شیمیایی پالایش نفت و گاز به‌شمار می‌رود که طی آن برخی دیگر از محصولات پالایشگاهی مانند نفت گاز، نفتا، گاز و دیگر ترکیبات باقیماند سنگین به‌دست می‌آیند.

مرحله تصفیه با هیدروژن:

از دیگر ناخالصی‌های نفت خام می‌توان به وجود درصد بالایی از گوگرد در ترکیبات آن اشاره کرد. برای جداسازی گوگرد از نفت خام از روش تصفیه با هیدروژن استفاده می‌شود.

پس از گذر نفت خام از مراحل مختلف تصفیه، به‌منظور ایجاد ترکیبات خاص و محصولات مشخص، برخی مراحل جانبی دیگر انجام می‌شود که به این شرح است:

• کراکینگ کاتالیستی
• ریفرمینگ کاتالیستی
• تصفیه گاز
  

بطور کلی می‌توان گفت که اصلی‌ترین مراحل پالایش نفت خام و تغییر ساختار آن در برج‌های خلا و تقطیر اتمسفری رخ می‌دهد.

بازار داخلی و بین المللی محصولات پالایشگاهی

خرید و فروش محصولات پالایشگاهی از باارزش‌ترین و مهم‌ترین بخش از صادرات کشور محسوب می‌شود که فرصت تعامل اقتصادی با دیگر کشورها و رونق اقتصادی را فراهم کرده است. این درحالی است که فرآورده‌های پالایشگاهی بخش قابل‌توجهی از نیازهای صنایع داخلی مانند صنعت پزشکی و داروسازی، ساخت محصولات خانگی، صنعت کشاورزی، حمل‌ونقل و ... را تامین می‌کند. به‌طور کلی، رونق بازار داخلی و خارجی محصولات مختلف پالایشگاهی تاثیر مستقیمی بر افزایش تولیدات صنایع داخلی و سودآوری دارد. 

سخن آخر

محصولات پالایشگاهی شامل طیف گسترده‌ای از فرآورده‌های نفتی است که در تامین مواد اولیه و پایه صنایع مختلف نقش مهمی برعهده دارند. خرید و فروش محصولات پالایشگاهی هم شامل بازار داخلی و هم بازارهای بین‌المللی در سامانه دریچه تجارت است. هرکدام از فرآورده‌های پالایشگاهی با ویژگی‌های خاص و خواص منحصربه فرد بخش قابل توجهی ار نیازهای صنایع مختلف تولیدی را تامین می‌کنند. با توجه به اهمیت زیاد خرید و فروش مواد پتروشیمی و پالایشگاهی در تولید محصولات مختلف و همچنین رونق اقتصادی، در این مطلب به بررسی تمام آن چیزی که باید از فرآوردهای مهم پالایشگاهی بدانید، پرداختیم.

سوالات متداول

محصولات پالایشگاهی چیست؟

فرآورده‌های پالایشگاهی در دسته فرآورده‌های نفتی قرار دارند که به‌منظور تولید انواع سوخت و مواد اولیه صنایع مختلف کاربرد دارند.

اصلی‌ترین کاربردهای فرآورده‌های نفتی در کدام صنایع قابل مشاهده است؟

صنعت حمل‌ونقل، کشاورزی، تولید برق، پزشکی و داروسازی، صنایع شیمیایی، تولید روغن‌ها و روان‎کننده‌ها و ... از اصلی‌ترین متقاضیان محصولات مختلف پالایشگاهی محسوب می‌شوند.

انواع پالایشگاه نفت و گاز کدام است؟

پالایشگاه‌های سوخت، پالایشگاه‌های روغن‌ساز و پالایشگاه‌های پتروشیمیایی از اصلی‌ترین انواع پالایشگاه نفت و گاز به‌شمار می‌روند.