اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی؛ از حمل و نقل تا موارد مالی

بازرگانی داخلی و بین المللی، زبانی تخصصی دارد که تسلط بر آن برای فعالان حوزه خرید، فروش، واردات، صادرات، حمل و نقل و ترخیص کالا ضروری است. اصطلاحاتی مانند اینکوترمز، بارنامه، پروفرما، اعتبار اسنادی، کد HS، حقوق ورودی و ترخیص گمرکی، فقط واژه های رایج تجاری نیستند؛ هرکدام در تعیین مسئولیت طرفین معامله، هزینه های نهایی، زمان تحویل و حتی ریسک های قانونی یک معامله نقش دارند.

در این مطلب، مجموعه ای از پرکاربردترین اصطلاحات بازرگانی را در دسته هایی مانند حمل و نقل و لجستیک، گمرک، اسناد تجاری، امور ارزی و پرداخت، بیمه باربری و قواعد اینکوترمز گردآوری کرده ایم. با مطالعه این واژه نامه، می توانید مفاهیم مهم تجارت را سریع تر بشناسید و هنگام تنظیم قرارداد، پیگیری حمل کالا یا انجام فرایندهای واردات و صادرات، تصمیم دقیق تری بگیرید.

لیست اصطلاحات بازرگانی

در دنیای تجارت بین المللی، مفاهیم و واژه هایی وجود دارد که بدون دانستن آن ها، پیشبرد کار بسیار دشوار خواهد بود. این اصطلاحات، زبان مشترک میان بازرگانان و شرکت های فعال در عرصه تجارت جهانی هستند که برای هماهنگی و درک متقابل، به کار می روند.

برای اینکه بتوانید در معاملات خارجی موفق باشید، لازم است به این واژگان تسلط کافی داشته باشید. این دانش، نه تنها در تنظیم قراردادها بلکه در تعاملات روزمره تجاری نیز کاربرد فراوانی دارد. با توجه به اینکه تجارت جهانی حوزه های متعددی مانند واردات، صادرات، حمل ونقل کالا و خدمات گمرکی را در بر می گیرد، طبیعی است که مجموعه اصطلاحات مربوط به آن گسترده و به هم پیوسته باشد.

در ادامه می توانید لیست اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی به همراه معنی فارسی آن ها را مشاهده کنید:

۱) مفاهیم پایه بازرگانی و بازیگران تجاری

Commerce: بازرگانی
Merchant / Businessman: بازرگان
Exporter: صادرکننده
Importer: واردکننده
Manufacturer: تولیدکننده
Supplier: تامین کننده
Distributor: توزیع کننده
Wholesaler: عمده فروش
Retailer: خرده فروش
Broker: کارگزار
Trade agreement: توافق تجاری
Bilateral trade: تجارت دوجانبه
Open door policy: سیاست درهای باز
Law merchant: حقوق تجارت
International Chamber of Commerce (ICC): اتاق بازرگانی بین المللی
Customs Union: اتحادیه گمرکی
Trade mark: علامت تجاری
Trademark registration: ثبت علامت تجاری
Patent: حق اختراع / پتنت

۲) خرید، فروش، سفارش و قراردادهای تجاری

Proforma invoice: پیش فاکتور
Invoice: فاکتور
Commercial invoice: فاکتور تجاری
Bill of sale: سند فروش
Purchase order: سفارش خرید
Sales order: سفارش فروش
Minimum order quantity (MOQ): حداقل مقدار سفارش
Contract: قرارداد
Agreement: توافقنامه
Payment terms: شرایط پرداخت
Delivery: تحویل
Estimated Time of Delivery: زمان تقریبی تحویل کالا
Estimated Time of Arrival (ETA): زمان تقریبی رسیدن کالا
Manufacturer declaration: اظهارنامه یا اعلامیه تولیدکننده
Supplier declaration: اظهارنامه یا اعلامیه تامین کننده
Amendment: اصلاحیه

۳) حمل و نقل بین المللی، لجستیک و زنجیره تامین

Transport: حمل و نقل
International transport of goods: حمل و نقل بین المللی کالا
Logistics: لجستیک
Supply chain: زنجیره تامین
Shipment: محموله ارسالی / حمل کالا
Consignment: محموله
Cargo: بار
Dispatch: ارسال
Shipper: فرستنده کالا
Freight: کرایه حمل
Freight forwarder: فورواردر یا شرکت حمل و نقل بین المللی
FIATA: فدراسیون بین المللی انجمن های فورواردر
Forward agent receipt: رسید شرکت حمل و نقل
Forwarded: حمل یا ارسال شده
Inland water: آبراه های داخلی
Trans-shipment: انتقال کالا از یک وسیله حمل به وسیله دیگر
Hazardous materials: مواد خطرناک

۴) بارگیری، تخلیه، کانتینر و انبارداری

Packaging: بسته بندی
Packing list: فهرست بسته بندی
Loading: بارگیری
Unloading goods: تخلیه کالا
Stuffing: بارچینی کالا در کانتینر
Strip / Stripping: خارج کردن کالا از کانتینر
Container: کانتینر
Full Container Load (FCL): کانتینر کامل / اختصاصی
Less than Container Load (LCL): کانتینر اشتراکی
Warehouse: انبار
Temporary store: انبار موقت
Warehouse receipt: رسید انبار
Stock: موجودی کالا
Inventory: موجودی انبار
Deliver the goods to the warehouse: تحویل کالا به انبار
Register the goods in warehouse books: ثبت کالا در دفاتر انبار
Unloading temporary store: تخلیه در انبار موقت
Discharge the goods from vessel: تخلیه کالا از کشتی
Unload the goods on wagons: تخلیه کالا از واگن
Unload the goods on the jetty: تخلیه کالا در اسکله
Ports and warehouses office: اداره بنادر و انبارها

۵) بارنامه، مانیفست و اسناد حمل

Bill of lading (B/L): بارنامه دریایی
Draft B/L: پیش نویس بارنامه
Through B/L: بارنامه سراسری
Received for shipment B/L: بارنامه دریافت کالا برای حمل
Truck B/L: بارنامه حمل با کامیون
Airway bill (AWB) / Air consignment note: بارنامه هوایی
Manifest: مانیفست / فهرست کلی محموله
Outward manifest: مانیفست خروج
Ship’s commercial manifest: مانیفست تجاری کشتی
Aircraft cargo manifest: مانیفست بار هواپیما
Shipping documents: اسناد حمل
Arrival notice: اعلامیه ورود کالا
Delivery order: دستور یا حواله تحویل کالا

۶) گمرک، اظهار کالا و فرایند ترخیص

Customs: گمرک
Customs department: اداره یا دایره گمرک
Central administration of customs: اداره کل گمرک
Customs declaration / Goods declaration: اظهارنامه گمرکی
Draw up a declaration: تنظیم اظهارنامه
Cottage: کوتاژ
Procedure: رویه یا پروسیجر گمرکی
Customs clearance / Clearance of goods: ترخیص گمرکی
Customs broker: کارگزار گمرکی
Customs clearance agent: نماینده ترخیص کالا
Customs commissioner: حق العمل کار گمرکی
Bill of entry: قبض ورود کالا
Customs formalities: تشریفات گمرکی
Customs value: ارزش گمرکی
Assessor: ارزیاب
Evaluate the goods: ارزیابی کالا
Check the goods: بازرسی کالا
Valuation: ارزش گذاری کالا
Detain the goods: توقیف کالا
Issue: صدور
Permit: مجوز / جواز
Exit permission: بیجک
Permit traffic: پروانه تردد
Transit permit / Transpire: پروانه عبور یا پته
Pay customs duties and charges: پرداخت حقوق و هزینه های گمرکی
Assessment of duties and taxes: تعیین حقوق و عوارض گمرکی

۷) واردات، صادرات، مجوزها و مقررات

Import license: مجوز واردات
Export license: مجوز یا پروانه صادرات
Import quota: سهمیه واردات
Export quota: سهمیه صادرات
Import documentation: اسناد واردات
Export documentation: اسناد صادرات
Import regulation office: اداره نظارت بر واردات
Export regulation office: اداره نظارت بر صادرات
Temporary importation (admission): ورود موقت
TIR Carnet: کارنه تیر
Transit goods: کالای عبوری / ترانزیتی
Contraband goods: کالای قاچاق
Unauthorized goods: کالای غیرمجاز
Phytosanitary certificate: گواهی بهداشت نباتی
Certificate of origin: گواهی مبدا
Note: تبصره

۸) تعرفه، ارزش کالا، حقوق ورودی و مالیات

Tariff: تعرفه
HS (Harmonized System): سیستم هماهنگ شده طبقه بندی کالا / کد HS
Customs duty: حقوق یا عوارض گمرکی
Import duty: حقوق ورودی
Export duty: حقوق صادرات
Customs duties and taxes: حقوق گمرکی و مالیات ها
Import duties and taxes: حقوق و عوارض واردات
Duty paid: حقوق گمرکی پرداخت شده
Added value: ارزش افزوده
Abatement of taxes: تخفیف مالیاتی
Surcharge: هزینه اضافی
Overcharge: اضافه دریافت
Excess payment: اضافه پرداختی
Refund the overpayment: استرداد اضافه پرداختی

۹) ارز، پرداخت و تامین مالی تجارت

Foreign exchange: ارز خارجی
Exchange rate: نرخ ارز
Exchange parity: برابری ارز
Trade finance: تامین مالی تجارت
Letter of credit (L/C): اعتبار اسنادی
Revocable L/C: اعتبار اسنادی قابل برگشت (اصطلاح قدیمی یا کم کاربرد در مقررات و قواعد جاری)
Bill of exchange: برات
Trade bill: حواله تجاری
Documentary draft: برات اسنادی
Sight draft: برات دیداری
Drawer: برات کش
Letter of indemnity: نامه ضمانت

۱۰) بیمه بازرگانی و باربری

Insurance policy: بیمه نامه
Insurance certificate: گواهی بیمه
Adjuster: ارزیاب خسارت بیمه
Cargo insurance: بیمه باربری
Marine insurance: بیمه دریایی
Against All Risks (AAR): بیمه تمام خطر
Trapping and blocking insurance: بیمه خطر توقیف یا انسداد مسیر کشتی

۱۱) اینکوترمز و شرایط تحویل بین المللی

Incoterms: قواعد اینکوترمز
Ex Works (EXW): تحویل در محل کارخانه فروشنده
Free Alongside Ship (FAS): تحویل در کنار کشتی
Free on Board (FOB): تحویل روی عرشه کشتی
Cost and Freight (CFR): هزینه و کرایه حمل
Carriage Paid To (CPT): کرایه حمل پرداخت شده تا مقصد
Carriage and Insurance Paid To (CIP): کرایه و بیمه پرداخت شده تا مقصد
Delivered at Place (DAP): تحویل در محل
Delivered at Place Unloaded (DPU): تحویل در محل پس از تخلیه
Delivered Duty Paid (DDP): تحویل با پرداخت حقوق و عوارض گمرکی
Delivered Duty Unpaid (DDU): تحویل بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی (اصطلاح قدیمی یا کم کاربرد در مقررات و قواعد جاری)
Free on Train (FOT): تحویل روی واگن قطار
Free on Truck (FOT): تحویل روی کامیون (اصطلاح قدیمی یا کم کاربرد در مقررات و قواعد جاری)

پرکاربرد ترین اصطلاحات بازرگانی

در این بخش قصد داریم از میان اصطلاحاتی که بررسی شد، 30 مورد پرکابرد را بیشتر توضیح دهیم. از جمله این اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

کد HS (Harmonized System):
یک کد ۸ رقمی برای شناسایی کالاها در گمرک است که چهار رقم اول آن در سراسر جهان ثابت است و به تعیین تعرفه گمرکی کمک می کند.
سازمان جهانی گمرک (WCO):
این سازمان بین المللی مستقر در بلژیک، مسئول استانداردسازی و ارزش گذاری کالاهاست و از سیستم کدگذاری HS پشتیبانی می کند.
پروسیجر (Procedure):
در میان اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی، پروسیجر به مجموعه ای از مراحل و قوانین منظم گفته می شود که برای انجام صحیح و قانونی یک کار تجاری یا اداری باید طی شوند.
حقوق گمرکی (Customs Duties):
میزان هزینه ای است که برای ورود کالا به کشور بر اساس ارزش آن باید به گمرک پرداخت شود.
حقوق ورودی (Import Duties):
مالیاتی است که دولت از واردات کالا دریافت می کند و یکی از منابع اصلی درآمد از تجارت خارجی است.
پروفرما اینویس (Proforma Invoice):
پیش فاکتوری است که تامین کننده قبل از معامله مالی برای خریدار ارسال می کند.
بارنامه (Bill of Lading):
سندی که تایید می کند کالا از محل مشخصی به مقصد تعیین شده توسط وسیله نقلیه مشخص حمل می شود و هزینه حمل توافق شده پرداخت شده است.
استریپ (Strip):
روشی برای کاهش هزینه های تخلیه کالا که در آن کالا پس از خارج شدن از کانتینر، مستقیما روی کامیون بارگیری می شود و کانتینر سریعا به شرکت حمل بازگردانده می شود.
کوتاژ (Cottage):
مرحله ای از ترخیص کالا که پس از دریافت اسناد از شرکت حمل رخ می دهد و اظهارنامه کالا در سیستم گمرکی قفل می شود، البته در صورت ثبت کالا در سیستم مکانیزه.
پته گمرکی (Permit):
سندی است که برای ترخیص کالاهای خاص و ویژه صادر می شود.
بیجک (Exit Permission):
سندی که انباردار پس از اتمام مراحل ترخیص و تایید گمرک صادر می کند و اجازه خروج کالا از انبار را می دهد.
بیمه نامه (Insurance Policy):
مدرکی رسمی از شرکت بیمه که نشان می دهد کالا در برابر خطرات مشخص و با پرداخت حق بیمه تحت پوشش قرار گرفته است.
Permit Traffic (پروانه تردد):
پروانه تردد مجوزی است که از سوی سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای صادر می شود. در این مجوز، اطلاعاتی نظیر نام مرز ورود و خروج، طول مسیر، مدت سفر، زمان مجاز رانندگی و سایر جزئیات ثبت شده اند.
Export Permission (پروانه صادراتی):
پروانه صادراتی از اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی، سندی است که اثبات می کند روند ارزیابی کالا تمام شده و کلیه حساب و کتاب ها با گمرک تسویه شده است. با داشتن این پروانه، صادرکننده می تواند مراحل خروج کالای خود از کشور را آغاز کند.
Clearance of Goods (ترخیص کالا):
ترخیص کالا به فرآیندی گفته می شود که طی آن، کالا پس از انجام تمام تشریفات قانونی و پرداخت هزینه ها، از محدوده گمرکی خارج می شود. این فرآیند توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی وی انجام می گیرد.
Delivery Order (برگه ترخیصیه):
برگه ترخیصیه سندی است که توسط شرکت حمل ونقل (کریر یا فورواردر) صادر شده و اعلام می کند که صاحب کالا مجاز به انجام امور گمرکی و ترخیص آن است.
Stuffing (استافینگ):
استافینگ یکی از اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی است که به فرآیند تخلیه کالا از کامیون و بارگیری آن در کانتینر گفته می شود.
Shipper (فرستنده):
واژه “Shipper” یا فرستنده، دو کاربرد اصلی دارد: هم به فرد یا شرکتی گفته می شود که کالا را برای حمل تحویل می دهد و هم به کسی اطلاق می شود که قرارداد حمل ونقل را با شرکت حمل کننده (Carrier) امضا می کند.
Insurance Certificate (گواهی بیمه):
گواهی بیمه، سندی رسمی و امضاشده است که مشخص می کند کالا تحت پوشش بیمه قرار دارد.
Manifest (مانیفست):
مانیفست به فهرستی جامع از کالاهای حمل شده توسط یک وسیله نقلیه مانند کشتی، قطار یا کاروان کامیون ها گفته می شود که شامل چندین بارنامه است.
TIR Carnet (کارنه تیر):
کارنه تیر یا سند TIR، مدرکی بین المللی برای ترانزیت جاده ای کالا محسوب می شود که در کشور مبد صادر می گردد. این سند امکان عبور کالا از چند کشور مختلف را فراهم می کند بدون آن که نیاز به انجام تشریفات گمرکی در هر مرز ورودی و خروجی باشد.
صادرکننده (Exporter):
به فرد یا شرکت دارای کارت بازرگانی یا مجوز رسمی از وزارت بازرگانی که اقدام به خروج کالا از کشور برای فروش یا ارسال به خارج می نماید، صادرکننده گفته می شود.
صدور (Issue):
در اصطلاح بازرگانی، صدور به معنای تکمیل و تنظیم یک سند رسمی است که اثرات قانونی خاصی به همراه دارد.
حمل ونقل بین المللی کالا (The International Transport of Goods):
به فرآیند انتقال کالا از یک نقطه در داخل کشور به مکانی در کشور دیگر، حمل ونقل بین المللی گفته می شود.
بارگیری (Loading):
به فرآیند قرار دادن کالاها بر روی وسیله نقلیه مانند کامیون، قطار، کشتی یا هواپیما برای آغاز عملیات حمل، بارگیری گفته می شود.
تشریفات گمرکی (Custom clearance):
انجام تشریفات گمرکی لازم که اجازه می دهد کالا برای مصرف داخلی وارد، صادر یا تحت رویه های گمرکی دیگر قرار گیرد.
اسناد حمل (Shipping Documents):
یکی از اصطلاحات پرکاربرد در بازرگانی خارجی که بارنامه را شامل می شود؛ بارنامه سند قرارداد حمل، رسید دریافت کالا و سند مالکیت آن است و در زمان ادعای خسارت به شرکت بیمه به عنوان پشتوانه مورد استفاده قرار می گیرد.
اظهارنامه کالا (Goods Declaration):
اطلاعاتی است که روی برگه ای که گمرک تعیین می کند تنظیم می شود. در این اظهارنامه، اشخاص ذینفع روش گمرکی مربوط به کالا را مشخص می کنند و جزئیات لازم برای اجرای آن روش در گمرک قید می شود.
ارزش گمرکی (Customs Value):
ارزش کالای وارد شده در گمرک هر کشور که شامل بهای سیف (CIF) به همراه هزینه های مرتبط مانند افتتاح اعتبار، حق استفاده از علامت تجاری، نقشه و هزینه های مربوط تا ورود کالا به اولین دفتر گمرکی است.
صورتحساب (Invoice):
صورتحسابی که پس از فروش کالا به خریدار صادر می شود و باید روی سربرگ فروشنده باشد.

سخن پایانی

آشنایی با اصطلاحات بازرگانی، مسیر انجام معاملات داخلی و بین المللی را شفاف تر می کند و احتمال خطا در قرارداد، اسناد حمل، تشریفات گمرکی و پرداخت های تجاری را کاهش می دهد. با این حال، در معاملات مهم یا پرونده های پیچیده، صرف شناخت واژه ها کافی نیست؛ باید شرایط قرارداد، آخرین مقررات گمرکی و قواعد حمل و تحویل کالا نیز با دقت بررسی شوند. این واژه نامه می تواند مرجعی سریع برای درک مفاهیم پرکاربرد تجارت باشد؛ اما بهتر است پیش از هر تصمیم اجرایی، معنای اصطلاح موردنظر را در متن قرارداد یا سند مربوطه نیز بررسی کنید.

انواع تامین کنندگان و خریداران حوزه صنعت هم در ایران و هم در خارج از ایران در کنار هم در یک سامانه آنلاین جمع شده. میتوانید با ایجاد یک استعلام قیمت، پیشنهاد های مختلفی از آنها دریافت کنید و یا برای فروش مواد، محصولات، ماشین آلات و قطعات صنعتی خودتان، به استعلام های دیگران پاسخ بدید. نام آن سامانه دریچه تجارت است.

سوالات متداول

چرا اصطلاحات بازرگانی بین المللی اهمیت دارند؟

آشنایی با اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی به شما کمک می کند فرآیندهای واردات و صادرات را بهتر درک کنید. این دانش موجب تسهیل ارتباط با شرکا و سازمان های گمرکی و حمل ونقل می شود.

ارزش گمرکی کالا چگونه تعیین می شود؟

ارزش گمرکی بر اساس بهای سیف (CIF) کالا به همراه تمامی هزینه های مرتبط مانند هزینه حمل ونقل، بیمه، هزینه های مربوط به افتتاح اعتبار و حق استفاده از علائم تجاری و نقشه محاسبه می شود.