نفت سفید یک مایع هیدروکربنی است که از فرآوری نفت خام تولید میشود و هنگام خرید محصولات پالایشگاهی، به مشتریان عرضه میگردد. گاهی به آن پارافین مایع یا نفت چراغ نیز گفته میشود. این ماده عمدتاً از ترکیبات پارافینی تشکیل شده است و معمولاً شفاف و کمبو یا با بویی ملایم است. ویژگیهای خاص این نوع نفت باعث شده تا در صنایع مختلف و همچنین مصارف خانگی، از جمله روشنایی، گرمایش و برخی کاربردهای صنعتی، مورد استفاده قرار گیرد. در ادامه بیشتر با این سوخت و ویژگیهای آن آشنا خواهید شد.
نفت سفید چیست؟
نفت سفید یک مایع هیدروکربنی قابل اشتعال است که از فرآوری نفت خام به دست میآید و اغلب شفاف یا زرد کمرنگ است و بویی ملایم دارد. این ماده که در ایران با نام «نفت چراغ» نیز شناخته میشود، در گذشته عمدتاً برای روشن کردن لامپهای نفتی و گرمایش بخاریهای خانگی مورد استفاده قرار میگرفت و امروزه نیز کاربردهای متنوع صنعتی و خانگی دارد. برای تولید این ماده در مقیاس تجاری، ابتدا باید اقدام به خرید نفت خام در حجم بالا کرد و سپس آن را پالایش کرد.
این نوع نفت در میان تجهیزات صنعت نفت و در صنایع مختلف به عنوان سوخت موتورهای جت، سوخت خانهها، برخی کورهها و حتی مولدهای برق قدیمی استفاده میشود. همچنین این ماده به عنوان حلال در تهیه گریسها، حشرهکشها و سایر محصولات شیمیایی نیز کاربرد دارد.
خواص و ترکیب شیمیایی نفت سفید چیست؟
همانطور که اشاره شد، نفت سفید یک سوخت هیدروکربنی مایع است که از نفت خام استخراج میشود و ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی مشخصی دارد که آن را از دیگر سوختها متمایز میکند. این ماده معمولاً شفاف یا زرد کمرنگ و با بویی ملایم است و در دمای ۳۸ تا ۷۴ درجه سانتیگراد به راحتی مشتعل میشود، بنابراین هنگام نگهداری و استفاده باید نکات ایمنی رعایت شود.
دمای خودسوزی این نفت حدود ۲۲۹ درجه سانتیگراد است، یعنی در این دما بدون نیاز به جرقه خارجی میتواند شعلهور شود. نقطه ریزش آن حدود منفی ۱۸ درجه سانتیگراد است و در شرایط سرمایی نیز مایع باقی میماند. چگالی آن بین ۰.۸ تا ۰.۸۷۵ کیلوگرم بر لیتر است و بسته به منشا و روش تصفیه تغییر میکند.
این سوخت میتواند بخارهایی بین ۰.۷ تا ۵ درصد در هوا تولید کند که محدوده انفجار آن را مشخص میکند و دانسیته بخار آن حدود ۴.۵ برابر سنگینتر از هواست، بنابراین در محیطهای بسته تمایل به تجمع در سطوح پایین دارد.
محدوده جوش این نفت نیز بین ۱۷۴ تا ۲۶۶ درجه سانتیگراد است که نشاندهنده ترکیبات هیدروکربنی متوسط آن است. ویژگیهای دیگری مانند نقطه دود، مقدار ذغال شدن و ترکیب هیدروکربنی شامل پارافینها، نفتنها و هیدروکربنهای معطر، نیز به تعیین کیفیت و کاربردهای تجاری این سوخت کمک میکند.
از نظر شیمیایی، این سوخت ترکیبی از پارافینها، نفتنها و هیدروکربنهای معطر است و معمولاً شامل زنجیرههای کربنی ۱۱ تا ۱۳ اتمی میشود. هرچند این سوخت بسیار کاربردی است، اما ترکیباتی مانند هگزان و بنزن در آن میتواند اثرات زیانبخش داشته باشد، بنابراین در استفاده از آن باید نکات ایمنی رعایت شود.
روش تولید نفت سفید
تولید نفت سفید فرآیندی نسبتاً ساده دارد و مشابه سایر مشتقات نفتی، یک منبع سوخت ارزشمند به شمار میرود. این ماده از نفت خام استخراج میشود و حاصل تقسیمبندی ترکیبات هیدروکربنی آن در دماهای کنترلشده است. به طور معمول، این نفت از تقطیر کسری نفت خام به دست میآید.
یعنی نفت خام در دمای حدود ۷۵ تا ۱۵۰ درجه سانتیگراد حرارت داده میشود و بخار حاصل جمعآوری و تقطیر میشود تا نفت سفید خالص به دست آید. این فرآیند به تجهیزات پالایشگاهی اجازه میدهد تا بخشهای مختلف نفت خام را جدا کنند و این سوخت را به صورت مایع شفاف و قابل استفاده برای مصارف خانگی و صنعتی تولید کنند.
به نقل از crownoil.co.uk :
Using high temperatures between 150 and 275°C, petroleum is drilled out of the ground and broken down into a number of fuels through a process called fractional distillation, including petrol, fuel oil, butane, propane, lubricating oil and kerosene. The combustible hydrocarbon liquid, kerosene, is then extracted, leaving a clear and thin oil which is then sold to distributors like Crown Oil.
با استفاده از دمای بالا بین ۱۵۰ تا ۲۷۵ درجه سانتیگراد، نفت از زمین استخراج شده و از طریق فرآیندی به نام تقطیر جزء به جزء به تعدادی سوخت از جمله بنزین، نفت کوره، بوتان، پروپان، روغن روان کننده و نفت سفید تجزیه میشود. سپس مایع هیدروکربنی قابل احتراق، نفت سفید، استخراج شده و یک روغن شفاف و رقیق باقی میماند که سپس به توزیعکنندگانی مانند Crown Oil فروخته میشود.
کاربرد های نفت سفید
نفت سفید مهمترین سوخت مورد استفاده است و بیش از ۶۰% سوخت هواپیماها را تشکیل میدهد. علاوه بر این، در سیستمهای گرمایش مرکزی، تولید برق و به عنوان ماده تمیزکننده یا روانکار صنعتی در صنایع مختلف نیز به کار میرود. این ماده به دلیل قابلیت ترکیب با بسیاری از مایعات صنعتی و خواص خنککنندگی، در تصفیه فلزات و فرآیندهای صنعتی نیز نقش دارد.
کاربردهای صنعتی:
این نفت در صنایع مختلف نقش مهمی ایفا میکند. در صنعت هوانوردی، به عنوان سوخت اصلی هواپیماها استفاده میشود. همچنین در صنایع فلزی و تولید، به عنوان عامل خنککننده و روانکننده کاربرد دارد و در فرآیند تصفیه فلزات در محیطهای بدون اکسیژن به کار میرود.
کاربردهای عمومی و خانگی:
در زندگی روزمره و در برخی کشورها، این سوخت هنوز برای پخت و پز، گرمایش و روشنایی مورد استفاده قرار میگیرد. فانوسهای نفتی و اجاقهای قابل حمل نمونههای رایج مصرف این سوخت هستند. این ماده به عنوان جایگزینی برای سوختهای جامد، زیستتوده و زغالسنگ (البته خرید زغال سنگ و کک برای مصارف صنعتی، قابل جایگزینی با نفت سفید نیست) به کار میرود و افزودنیهای خاصی نیز به آن اضافه میکنند تا سوخت تمیزتر بسوزد و دود کمتری تولید کند. همچنین کوهنوردان و طبیعتگردان از نفت سفید برای اجاقهای قابل حمل استفاده میکنند.
کاربردهای پتروشیمی:
در حوزه پتروشیمی، نفت سفید به عنوان ماده اولیه برای تولید و فروش محصولات پتروشیمی مختلف استفاده میشود. محصولات پتروشیمی چیست؟ ترکیبات نفت سفید میتوانند در تولید حلالها، مواد شیمیایی صنعتی و افزودنیها کاربرد داشته باشند. همچنین به دلیل خواص هیدروکربنی و قابلیت تقطیر جزئی، نقش مهمی در فرآیندهای پالایش و تولید مشتقات نفتی با استفاده از تجهیزات پتروشیمی دارد.
تفاوت های نفت سفید و دیگر سوخت ها
نفت سفید به دلیل ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاص خود، تفاوتهای محسوسی با دیگر سوختهای هیدروکربنی دارد. این ماده نقطه اشتعال و جوش مشخصی دارد، بخار آن سنگینتر از هواست و نسبت به سوختهای جامد یا حتی گازوئیل، پاکتر و با دود کمتر میسوزد. همچنین این سوخت قابلیت استفاده هم در صنایع و هم در مصارف خانگی را دارد و به راحتی قابل تقطیر و پالایش است.
1. تفاوت نفت و بنزین
از تفاوتهای نفت سفید و بنزین باید به موارد زیر اشاره کرد:
- کاربردها: بنزین عمدتاً برای موتورهای احتراق داخلی خودروها استفاده میشود و به دلیل قابلیت انفجار سریع و تولید انرژی بالا، سوخت اصلی وسایل نقلیه سبک است.
- مواد تشکیلدهنده و ترکیب شیمیایی: بنزین از هیدروکربنهای سبک با زنجیره کوتاه C4 تا C12 تشکیل شده و به راحتی تبخیر میشود. نفت سفید حاوی هیدروکربنهای متوسط با زنجیره C12 تا C15 است که نسبت به بنزین فراریت کمتری دارد و اشتعال آن کنترلشدهتر است.
- نقاط جوش و فراریت: بنزین نقطه جوش پایینی دارد (زیر ۱۷۰ درجه سانتیگراد) و سریع تبخیر میشود، در حالی که نفت دارای نقطه جوش بین ۱۷۰ تا ۲۳۰ درجه سانتیگراد است.
- ویژگیهای فیزیکی و احتراق: بنزین سبک و کمچگالی است، انرژی بالایی تولید میکند اما به دلیل فراریت بالا خطر انفجار دارد. نفت چگالی متوسط دارد، احتراق آن آرامتر است و قابلیت ترکیب با برخی حلالهای نفتی و الکلها را دارد. حلالیت نفت سفید در آب بسیار کم است و برای مصارف صنعتی و گرمایشی کنترل شده مناسب است.
- بازده: بنزین برای تولید انرژی سریع و موتورهای پرکارایی مناسب است ولی ریسک بالایی دارد.
2. تفاوت نفت سفید و گازوئیل
نفت سفید و گازوئیل هر دو از مشتقات نفت خام هستند، اما ویژگیهای فیزیکی و کاربردی متفاوتی دارند.
- خواص و ترکیب شیمیایی: نفت عمدتاً از هیدروکربنهای با زنجیره کوتاه تشکیل شده است و به راحتی در دماهای پایین تبخیر میشود. گازوئیل اما حاوی هیدروکربنهای سنگینتر با زنجیره بلندتر است و دیرتر تبخیر میشود که این ویژگی باعث میشود برای موتورهای دیزلی مناسبتر باشد.
- میزان کارایی: گازوئیل انرژی بیشتری در واحد حجم تولید میکند و برای مصارف صنعتی و موتورهای دیزلی کارایی بالاتری دارد. نفت در مقایسه، قدرت حرارتی کمتری دارد و بیشتر برای گرمایش خانگی و سیستمهای کوچک مناسب است.
- تولید گازهای سمی: سوختهای سنگینتر مانند گازوئیل هنگام احتراق، تولید گازهای سمی و آلاینده بیشتری دارند. نفت نسبتاً پاکتر میسوزد و تولید دود و گازهای سمی آن کمتر است، به همین دلیل برای مصارف خانگی و روشنایی امنتر است.
- کاربردها: نفت سفید عمدتاً در بخاریهای نفتی، چراغهای گازی، اجاقهای قابل حمل و سیستمهای گرمایش خانگی استفاده میشود. گازوئیل بیشتر در خودروهای دیزلی، ماشینآلات کشاورزی، صنایع سنگین و تولید برق کاربرد دارد.
- میزان بازدهی: گازوئیل به دلیل انرژی بالاتر و احتراق دیرتر، بازدهی بالاتری برای مصارف صنعتی و موتوری دارد. نفت با بازدهی کمتر، برای کاربردهای خانگی، روشنایی و گرمایش کوچک کافی است و کارایی آن در این زمینهها مطلوب است.
نکات ایمنی و مخاطرات زیستی نفت سفید
نفت سفید به دلیل قابلیت اشتعال بالا، مادهای پرخطر است و ملزم به رعایت نکات ایمنی دقیق در حمل، نگهداری و استفاده است. هنگام جابجایی این ماده، باید از ظروف استاندارد و محکم استفاده کرد و آن را در محیطهای خنک، خشک و دور از منابع حرارت و شعله نگهداری نمود. مخازن نگهداری نیز باید از ورود هوا و رطوبت محافظت شوند و از تماس با مواد شیمیایی واکنشپذیر خودداری گردد تا احتمال وقوع حوادث به حداقل برسد. البته این نکات، همیشه در خرید محصولات پتروشیمی و پالایشگاهی صدق میکنند.
از نظر زیستی، مصرف مستقیم این سوخت بسیار خطرناک است و میتواند کشنده باشد. با این حال، این ماده در گذشته به عنوان دارویی برای از بین بردن شپش سر استفاده میشد، هرچند امروزه سازمانهای بهداشتی هشدار میدهند که این روش میتواند موجب سوختگی و بیماریهای جدی شود.
خاصیت کشندگی نفت موجب شده است که در کنترل آفات نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ به عنوان مثال، این ماده میتواند حشرات خانگی مانند ساس و شپش و همچنین لاروهای پشه در آبهای راکد را از بین ببرد. مکانیسم آن به این صورت است که بخار یا لایه نازکی از پارافین موجود در نفت، مسیر تبادل اکسیژن را میبندد و حشرات را میکشد.
افرادی که در محیطهای کاری با نفت سفید سر و کار دارند، ممکن است از طریق تنفس بخار، تماس پوستی، تماس چشمی یا بلع، در معرض خطر قرار بگیرند. اثرات سوء مواجهه با این نوع نفت شامل مشکلات ریوی مانند پنومونیت شیمیایی، علائم عمومی مسمومیت (سرگیجه، سردرد، حالت تهوع و استفراغ) و در موارد تماس پوستی درماتیت است. هرچند این ماده به عنوان سرطانزا شناخته نمیشود، اما ممکن است در برخی شرایط منجر به تومورزایی شود.
قیمت و ارزش صادراتی نفت سفید
آگاهی از قیمت روز نفت سفید برای خریداران و فروشندگان این محصول اهمیت بالایی دارد، زیرا نوسانات بازار میتواند تأثیر مستقیم بر تصمیمگیریهای تجاری و سودآوری داشته باشد. قیمت این نفت تحت تأثیر عوامل متعددی مانند میزان عرضه و تقاضا، تغییرات قیمت جهانی نفت، هزینههای تولید و حمل و نقل و وضعیت اقتصادی کشورها قرار میگیرد.
یکی از جنبههای مهم تجارت این محصول، قیمت و ارزش صادراتی آن است که به شرایط بازار جهانی، نرخ تبادل ارز، هزینههای لجستیکی و قوانین و مقررات دولتی وابسته است. معمولاً قیمت صادراتی این سوخت بر اساس قراردادهای تجاری بینالمللی و توافقات میان صادرکننده و واردکننده تعیین میشود.
تاریخچه نفت سفید
نفت سفید که امروزه به عنوان یکی از سوختهای مهم خانگی و صنعتی شناخته میشود، تاریخچهای طولانی دارد. برای نخستین بار در اواخر دهه ۱۸۴۰، آبراهام گسنر، موفق شد با تقطیر زغالسنگ و شیل نفتی، مایعی شفاف تولید کند که قابلیت سوختن بالایی داشت و نام آن را «کروسین» یا Kerosene گذاشت، واژهای با ریشه یونانی به معنی «روغن مومی». این سوخت در ابتدا بسیار گران بود و استخراج آن از زغالسنگ هزینه بالایی داشت.
پیش از گسنر، شیمیدان اسکاتلندی، جیمز یانگ، در سال ۱۸۴۸ به مادهای مشابه پارافین دست یافت و فرآیند تولید آن را به ثبت رساند، اما روش گسنر در خالصسازی و کیفیت شفافیت محصول، برتری داشت. در سال ۱۸۵۹، با حفر اولین چاه نفت در پنسیلوانیا توسط E.L. Drike، نفت خام به منبع اصلی تولید نفت سفید تبدیل شد و جایگزین منابع قبلی مانند زغالسنگ و شیل نفتی شد.
در طول تاریخ، دانشمندان و شیمیدانان ایرانی نیز سهم بسزایی در توسعه فرآیند تقطیر هیدروکربنها داشتند. رازی، دانشمند بزرگ ایرانی، برای نخستین بار روشهای تقطیر را با استفاده از ابزار «انبیق» (Alembic) توضیح داد و راهکارهایی برای تولید سوخت شفاف و قابل اشتعال ارائه کرد، از جمله استفاده از رس و آمونیاک برای تصفیه. در کنار ایران، چینیها نیز با استخراج و خالصسازی نفت خام، سوختی مناسب برای روشنایی فراهم میکردند.
پیش از ظهور نفت سفید، سوختهای مانند «نفت زغال» (Coal Oil) از گاز زغالسنگ تولید میشدند، اما به دلیل دود زیاد، استفاده از آنها در منازل محدود بود. کشف و توسعه نفت سفید به تدریج این محدودیتها را رفع کرد و این سوخت جایگزین مناسبی برای روشنایی و گرمایش شد.
سخن پایانی
نفت سفید به عنوان یک سوخت هیدروکربنی مایع با ویژگیهای خاص فیزیکی و شیمیایی، جایگاه ویژهای در صنایع مختلف، حمل و نقل و مصارف خانگی دارد. از کاربردهای آن میتوان به سوخت هواپیماها، گرمایش منازل، روشنایی در مناطق فاقد برق و حتی مصارف صنعتی و پتروشیمی اشاره کرد. برای دسترسی به بستری آسان و امن جهت خرید و فروش کالاهای نفت و گاز، میتوانید در سامانه دریچه تجارت از خدمات این پلتفرم بهرهمند شوید.
شماره تماس استعلام قیمت: 02192005590
سوالات متداول
چرا نفت سفید جایگزین سوختهای قبلی مانند نفت زغال شد؟
این نفت سوختی شفاف، با دود کم و قابل اشتعال بود، در حالی که نفت زغال هنگام سوختن دود زیادی تولید میکرد و استفاده از آن در منازل مشکلساز بود.
فرآیند تولید نفت سفید چگونه انجام میشود؟
این سوخت از تقطیر جزئی نفت خام یا زغال سنگ به دست میآید و با جداسازی هیدروکربنها به مایعی شفاف و قابل اشتعال تبدیل میشود.
نفت سفید در چه کشورهایی به عنوان سوخت خانگی و روشنایی استفاده میشود؟
در کشورهای در حال توسعه، مانند هند، نیجریه و بخشهایی از آفریقا، این نوع نفت همچنان برای پختوپز، گرمایش و روشنایی مورد استفاده قرار میگیرد.