صادرات کالا از ایران فرایندی است که علاوه بر شناخت بازارهای هدف، نیازمند رعایت مجموعه ای از الزامات قانونی، گمرکی و تجاری است. هرچند مراحل کلی صادرات برای بسیاری از کالاهای صنعتی مشابه است، اما بسته به نوع محصول، کشور مقصد و مقررات جاری، ممکن است دریافت مجوزهای تخصصی، ارائه اسناد خاص یا رعایت استانداردهای مشخص نیز الزامی باشد. آشنایی با این مراحل، ریسک توقف کالا در گمرک، تأخیر در حمل یا بروز اختلافات تجاری را به حداقل می رساند.
بررسی مجاز بودن صادرات و دریافت مجوزهای لازم گرفته تا تنظیم قرارداد، تهیه اسناد، انجام تشریفات گمرکی، حمل بین المللی و ایفای تعهدات ارزی. این راهنما با تمرکز بر صادرات انواع کالاهای صنعتی تدوین شده تا تولیدکنندگان، شرکت های بازرگانی و صادرکنندگان بتوانند با دیدی روشن تر، فرآیند صادرات را برنامه ریزی و مدیریت کنند.
البته بهرمندی از ابزار هایی مثل ترید مپ تا حدی این مشکل را کمتر میکند. با توجه به اهمیت شناخت مراحل صادرات، انواع و روش های آن و همچنین مدارک و مجوزهای لازم برای این نوع فعالیت اقتصادی، در ادامه مطلب به بررسی جوانب اصلی صادرات انواع کالا می پردازیم.
مراحل صادرات کالا از نظر مدیریت کسب و کار
همان طور که اشاره شد، مراحل صادرات کالا، فرآیندهای پیچیده ای را دربرمی گیرد که برای تجربه صادرات موفق و سودآور باید به تمام آن ها توجه داشته باشید. مثلا صادرات فولاد ضد زنگ به کشور های خارجی، یک مورد متداول است اما مراحلی که برای صادرات این محصول طی میشود تفاوت چندانی با کالا های دیگر ندارد و ما در اینجا یک نمونه از آن را بیان کرده ایم. اصلی ترین مراحلی که در صادرات از نظر تجاری پیش رویتان قرار دارد، به شرح زیر است:
1- تعیین راهبرد صادراتی
تعیین استراتژی در صادرات به این معنا است که باید یک طرح اجرایی برای ورود به بازارهای جهانی تهیه کنید و نحوه پیاده سازی صحیح و نتیجه بخش آن را نیز مشخص کنید. در این مرحله از صادرات، بررسی اهداف شرکت، شرایط داخلی کشور، نیاز بازار بین المللی، بسترهای اقتصادی کشور مقصد و همچنین قوانین تجاری آن را در الویت قرار دهید. آشنایی با اصطلاحات پرکاربرد بازرگانی ضروری است. در تدوین استراتژی صادرات نیز برخی مراحل مهم و کلیدی به چشم می خورد که عبارت است از:
- تولید محصولات یا تامین کالا
- ارزیابی هزینه های جانبی
- تعیین اهداف مرتبط با صادرات
- قیمت گذاری کالای صادراتی
- ارزیابی بازار
- تعیین استراتژی بازاریابی و فروش
- انتخاب بهترین روش ارسال کالا
- انتخاب مناسب ترین روش پرداخت
- مدیریت ریسک
پیشنهاد تجاری: آگهی های مقاطع فولادی
2- هدف قرار دادن نیاز و تقاضای بازار
قدم بعدی در مراحل صادرات کالا با شناسایی نیاز بازار و بررسی وضعیت تقاضا در ارتباط است. برای تجربه موفقیت آمیز برای حضور در بازار جهانی، بهتر است این مرحله را جدی بگیرید. محصول انتخابی برای صادرات باید در جهت تامین نیاز بازار انتخاب شود؛ درغیر این صورت فروش خوبی نخواهید داشت. تصور کنید ماشین آلات شخم زنی و کاشت محصول ، در یک کشور با اقلیم خشک و کشاورزی ضعیف چقدر رونق دارد؟ برای تصمیم گیری به منظور صادرات محصولات باید حتما به نیازسنجی و شناسایی بازار بپردازید و این اقدامات را انجام دهید:
- تحقیقات بازار و تحلیل اصولی داده ها
- شرکت در نمایشگاه های بین المللی
- بررسی فعالیت رقبا
- بررسی نظرات و نیازهای مشتریان
- بررسی وضعیت تقاضا در کشور هدف صادرات
- پیش بینی بازار با تکیه بر داده های فوق
3- انتخاب کشور مقصد صادرات
انتخاب بهترین و مناسب ترین مقصد برای صادرات کالا از دیگر مراحل مهمی است که باید با آگاهی آن را پشت سر بگذارید. برخی ملاک ها و سنجه های موثر را تعیین کنید و بر اساس آن به بررسی کشور مقصد و میزان وابستگی آن به محصول صادراتی را ارزیابی کنید. برای این کار میتوانید از اکسپرت پوتنشیال مپ استفاده کنید. این نتایج به شما در تشخیص این موضوع که قرار است کالای مناسبی را به کشور هدف صادر کنید، ارائه می کند. به عنوان مثال، ممکن است با انجام بررسی ها به این داده مهم برسید که کالایی با کیفیت مشابه کالای شما در کشور مقصد تولید می شود و این امر توان رقابتی را از محصول شما خواهد گرفت. در تعیین کشور هدف صادرات این موارد را ارزیابی کنید:
- موقعیت جغرافیایی
- روابط سیاسی و اجتماعی کشور هدف صادرات با ایران
- اصلی ترین نیازهای بازار کشور مقصد
- تولیدات داخلی آن
- مقررات تجاری آن
- درآمد سرانه مردم
- راه های ارتباطی مختلف با آن
4- انتخاب کالای مناسب صادرات
لازم به ذکر است که داده های حاصل از آنالیز دو مرحله نیازسنجی بازار و مرحله بررسی نیازهای کشور هدف صادرات، در تصمیم گیری برای انتخاب کالای صادراتی سودآور، نقش دارد. بهترین راهکار انتخاب کالای مناسب برای صادرات این است که نیازهای کشورهای دیگر را به خوبی مشخص کنید و حضور خود در بازارهای جهانی را به تامین و عرضه این کالاها معطوف کنید. این درحالی است که نباید از توجه به شرایط و امکاناتی که در کشور خود برای تولید و یا تامین محصولات در اختیار دارید، غافل شوید. شرایط مجوز صادرات برای کالاهای مختلف نیز از دیگر فاکتورهایی است که باید در این مرحله به آنالیز آن بپردازید. در این میان، برخی از گران ترین محصولات صادراتی ایران که می توان از ایران به دیگر کشورها صادر کرد، عبارت است از:
- پسته
- زعفران
- مقاطع فولادی
- محصولات کشاورزی
- محصولات و مواد غذایی
- صنایع آلومینیوم
- محصولات پتروشیمی
- مصالح ساختمانی به ویژه کاشی، سرامیک یا سنگ تزئینی
- فرش دستباف
مراحل صادرات کالا از نظر قانونی و مجوز ها
برای صادرات کالا و آگاهی از مراحل مختلف آن، باید به قوانین داخلی و بین المللی نیز توجه داشته باشید. به عنوان مثال صادرات فروآلیاژ ها به کشور های دیگر، ممکن است به دلیل کمبود داخلی، برای یک بازه زمانی مشخص ممنوع شود. برخی از اصلی ترین مراحل صادرات از منظر قانون داخلی شامل موارد زیر است:
- ثبت سفارش: شرکت یا فردی که می خواهد کالای خود را صادر کند، باید حتما به ثبت سفارش و شناسایی دقیق محصولات خود بپردازد.
- دریافت مجوز صادرات: دریافت مجوز صادرات از سازمان های مربوطه به ویژه سازمان صنعت، معدن و تجارت، از اصلی ترین قوانین داخلی برای صادرات محسوب می شود.
- پیروی از مقررات بازرگانی: رعایت مقررات بازرگانی، پیروی از آن و تهیه مستندات لازم برای صادرات از اقدامات مهم قانونی برای فرد یا شرکتی است که می خواهد کالایی را صادر کند.
- پیروی از مقررات حمل و نقل: استفاده از روش های قانونی حمل ونقل منطبق بر اینکوترمز 2024 و پایبندی به مقرارت هریک از روش ها، اصلی ترین مراحل قانونی برای صادرکردن کالا به دیگر کشورها به شمار می رود.
- دریافت گواهی صدور: شرکت حمل نقل پیش از ارسال کالا، یک اظهارنامه برای کالای خروجی که دارای مهر خروج گمرک است را باید به فرد یا شرکت صادرکننده عودت دهد.
در کنار مقررات داخلی و مراحل قانونی برای صادرات کالا، باید اطلاعات کافی درباره قوانین بین المللی نیز داشته باشید، مانند:
- به مقررات وارداتی و تشریفات گمرکی کشور مقصد و نحوه بررسی تعرفه ها توجه کنید تا به این شکل تصمیمات درست و اقدامات موثری اتخاذ کنید.
- از آنجایی که برخی کشورها در زمینه ورود کالا از برخی کشورهای خاص با محدودیت بین المللی مواجه هستند، باید از این محدودیت ها به خوبی آگاه شوید و به قوانین مرتبط با آن پایبند باشید.
پیشنهاد تجاری: آگهی های ممخلوط و افزودنی شیمیایی
مدارک و گواهی نامه های لازم برای صادرات کالا
از دیگر اصلی ترین مراحل صادرات کالا، تهیه و ارائه مدارک لازم و مجوزهای ضروری است که به شما اجازه صادرات به دیگر کشورها را می دهد. مدارکی که باید برای فعالیت اقتصادی در بازارهای بین المللی ارائه کنید، با توجه به نوع کالای صادراتی، کشور هدف صادرات و مقررات داخلی آن کشور، متفاوت است. در این میان، برخی مدارک و اسناد وجود دارد که برای هر نوع کالای صادراتی لازم و ضروری است، از جمله:
- اظهارنامه صادرات
- فاکتور صادرات
- مدارک حمل و نقل
- گواهی مبدا
- مدارک بیمه
- پیش فاکتور
- فاکتور فروش
- مدارک مالی
- گواهی اصالت محصول
- گواهی کیفیت محصول
- استاندارد محصول
- و…
در کنار مدارک ذکرشده، باید برای دریافت برخی مجوزهای مهم برای صادرات محصولات و کالاها از ایران به دیگر کشورها، اقدام کنید. درست است که نوع کالا در تعیین مجوزها و اظهارنامه های ضروری نقش دارد؛ اما اغلب کالاهای صادراتی به این مجوزها نیاز دارند:
- مجوز صادرات
- مجوز پروانه کسب
- مجوز از وزارت ذیربط
- مجوز سازمان ملی استاندارد
- مجوزهای بهداشت
انواع صادرات کالا
حالا که با مراحل صادرات کالا آشنا شدید، باید انواع صادرات برای عرضه کالاها به دیگر کشورها را نیز بدانید. به طور کلی می توان انواع صادرات را در دو دسته زیر قرار داد:
1. صادرات قطعی: در این نوع از صادرات، کالا با هدف مصرف و یا فروش به کشور دیگر ارسال می شود. مانند صادرات مخلوط و افزودنی شیمیایی برای مصرف در صنایع مختلف از فولاد و عمران تا اغذیه. خروج کالا در روش صادرات قطعی اغلب توسط این افراد حقیقی یا حقوقی صورت می گیرد:
- تجار
- شرکت های تعاونی
- بازارچه های مرزی
- مرزنشینان
2. صادرات موقت: در صادرات موقت، کالا با اهداف موقت مانند تعمیر و یا شرکت در نمایشگاه بین المللی و مانند اینها از کشور خارج می شود. در این شرایط، باید پس از گذشت زمان تعیین شده، کالا مجددا به کشور بازگردانده شود. صادرکننده کالا در روش صادرات موقت موظف است مبلغی را به عنوان سپرده به گمرک پرداخت کند؛ اما در صورت بازگشت کالا، این مبلغ به فرد یا شرکت صادرکننده عودت داده می شود.
روش های مختلف صادرات کالا
روش های مختلفی برای صادرات کالا تعریف شده است که باید با درنظر گرفتن نوع کالا و اهداف صادراتی، یکی از روش های زیر را انتخاب کنید:
1. روش صادرات مستقیم:
در این روش، هیچ واسطه ای برای صادرکردن کالای تولیدی وجود ندارد. به این معنی که فرد یا شرکت صادرکننده باید تمام مراحل صادرات کالا را انجام دهد. در صادرات مستقیم، در اولین قدم باید به منظور جذب مشتری به بازاریابی محصولات تولیدی در کشور مقصد و یا کشورهای هدف صادرات پرداخته شود. پس از جذب مشتری می توانید با تکیه بر قوانین و راهکارهای حمل ونقل برای صادرات محصولات تولیدی اقدام کنید.
2. صادارت غیرمستقیم:
در صورتی که یک واسطه، صادرات محصولات موردنظر شما را انجام دهد، در واقع روش صادرات غیرمستقیم رخ داده است. این واسطه ها اغلب شرکت های بازرگانی هستند که در زمینه واردات و صادرات به صورت حرفه ای و تخصصی فعالیت دارند. در این روش، صادرکننده با عقد قرارداد با فرد یا شرکت واسطه، بخشی از صادرات و یا تمام آن را واگذار می کند.
پیشنهاد تجاری: درج آگهی سنگ تزئینی
انواع کالای صادراتی
همان طور که اشاره شد، مراحل صادرات کالا شامل فرآیندهای پیچیده ای است که باید از تمام آن ها مطلع باشید. در این میان، باید بدانید که کالای صادراتی شما در کدام دسته از انواع کالاهای صادراتی قرار دارد. با توجه به مجوز صدور، انواع کالاهای صادراتی در یکی از سه دسته زیر تعریف می شوند:
- کالای مجاز صادراتی: صادرات این نوع کالاها با تکیه بر مقررات صادراتی و قوانین مرتبط با آن، نیازی به اخذ مجوز ندارد.
- کالای مشروط صادراتی: این نوع کالاها فقط با دریافت مجوز از وزارت مربوطه و سازمان های دخیل، امکان صادرات دارند.
- کالای ممنوعه صادراتی: نه افراد حقیقی و نه حقوقی، اجازه صادرات برای خروج کالاهای ممنوعه از کشور را ندارند. ممنوع بودن صادرات برای کالاها یا به صورت دائم و یا موقت صادر می شود.
تحقیقات بازار چیست و اهمیت آن برای صادرات
همان طور که پیش تر اشاره شد، داده های به دست آمده از تحقیقات بازار و نیازسنجی بازارهای جهانی در تعیین نوع کالای صادراتی و تعیین استراتژی های موثر و سودآور نقش دارد. تحقیقات بازار از اصلی ترین مراحل صادرات کالا به شمار می رود که برای دستیابی به اطلاعات ارزشمند و کاربردی باید مولفه ها و سنجه های زیادی را آنالیز کنید. نرخ ارز، مقررات واردات کشور مقصد، بازخورد خریداران پس از معرفی خدمات و محصولات، عملکرد رقبا، جایگاه محصولات مشابه در بازار خارجی، قوانین صادرات و تعرفه ها و… از فاکتورهای مهمی است که به تحقیقات بازار، جهت مثبت و نتیجه بخشی می دهد. توصیه می شود، تحقیق و بررسی بازار جهانی و بازار کشور هدف صادرات را جدی بگیرید؛ چراکه این مزایای شگفت انگیز را در اختیارتان قرار می دهد:
- ایجاد فرصت های جدید
- فراهم کردن بسترهای ارتباطی گسترده و موثر
- کمک به تشخیص نیاز به ارتقاء ویژگی های محصولات برای سودآوری بیشتر
- افزایش مهارت و آگاهی شما برای درک شرایط سودآورتر برای صادرات محصولات
- کاهش چشم گیر ریسک صادرات
- کمک به انتخاب بهترین و مناسب ترین مقصد برای صادرات
بهترین انواع توافق با خریدار برای صادرات کالا
بهترین نوع توافق برای صادرات کالا، تکیه بر قرارداد مشارکت با شرکت هایی است که به صورت تخصصی در زمینه صادرات و واردات فعالیت دارند. از آنجایی که اغلب تولیدکنندگان، فرصت، آگاهی و از همه مهم تر سرمایه کافی برای یافتن بازارهای جهانی را ندارند، ممکن است هیچ وقت فرصت ورود به بازار خارجی را نداشته باشند. این درحالی است که می توانید با همکاری قانونی با شرکت های مدیریت صادرات، بهترین خریداران را با محصولات خود همراه کرده و از تجربه این شرکت ها در انعقاد قراردادهای قابل اطمینان و پیگیری موثر ادامه همکاری بهره ببرید.
سخن پایانی
صادرات قانونی و سودآور کالاهای صنعتی زمانی محقق میشود که الزامات حقوقی، گمرکی و تجاری از ابتدای معامله بهصورت همزمان بررسی شوند. شناخت وضعیت صادرات کالا، دریافت مجوزهای لازم، انتخاب صحیح شرایط تحویل، تنظیم دقیق قرارداد و آمادهسازی کامل اسناد، از مهمترین اقداماتی هستند که از توقف محموله، افزایش هزینهها و بروز اختلاف با خریدار خارجی جلوگیری میکنند.
پیش از اعلام قیمت نهایی یا تعهد به زمان تحویل، بهتر است تعرفه گمرکی، محدودیتهای صادراتی، استانداردهای کشور مقصد، هزینه حمل و شیوه بازگشت ارز بررسی شود. در صادرات کالاهای صنعتی، یک تصمیم نادرست در انتخاب گرید، بستهبندی، اینکوترمز یا روش پرداخت میتواند حاشیه سود معامله را کاهش دهد؛ بنابراین همکاری با تأمینکنندگان معتبر و کارشناسان گمرکی و بازرگانی، ریسک اجرای قرارداد را به میزان قابلتوجهی کم میکند.
در صورتی که برای تحقیقات بازار و طی کردن مراحل مهم صادرات محصولات و کالاها دچار سردرگمی هستید و در این مسیر به همراهی مطمئن، آگاه و حرفه ای نیاز دارید، سامانه دریچه تجارت بهترین حامی شما در این مسیر تا رسیدن به نتایج موفقیت آمیز خواهد بود.
سوالات متداول
تاثیر تحقیقات بازار در کدام مراحل صادرات کالا قابل مشاهده است؟
تحقیقات بازار و نیازسنجی بازارهای جهانی در تعیین نوع کالای صادراتی و تعیین استراتژی های موثر و سودآور نقش دارد.
صادرات موقت چیست؟
در صادرات موقت، کالا با اهداف موقت از کشور خارج می شود و پس از گذشت زمان تعیین شده، کالا مجددا به کشور بازگردانده می شود.
صادرات کدام نوع از کالاها به دریافت مجوز نیاز دارد؟
کالای مشروط صادراتی از جمله کالاهای صادراتی هستند که فقط با دریافت مجوز از وزارت مربوطه و سازمان های دخیل، امکان صادرات دارند.